Het kabinet richt zich in de Prinsjesdagplannen op de juiste onderwerpen, maar de samenhang en concrete uitvoering ontbreken. Dat vindt Mark Wybenga, HR-directeur bij Sweco. Voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt is volgens hem een stevig deltawerk nodig. “Er komen grote golven op ons af, van vergrijzing en arbeidsmarktkrapte tot de energie- en infrastructuurtransitie. Die vangen we niet op met losse maatregelen, maar met een samenhangende aanpak.”
De Prinsjesdagplannen zijn gepubliceerd en de eerste analyses zijn geschreven. Wat zijn de belangrijkste inzichten en waar moeten organisaties mee aan de slag? We gaan erover in gesprek met verschillende werkgevers. Vandaag: het architecten- en ingenieursadviesbureau Sweco. Meer weten? Lees meer over de Prinsjesdagplannen dit jaar.
Wat vind je van de Prinsjesdagplannen?
“In grote lijnen zijn we positief over de aandacht voor innovatie, productiviteit, verdienvermogen en het ondernemersklimaat. Dat het kabinet daarop inzet, is hard nodig. Om Nederland toekomstbestendig te maken, moeten we namelijk slimmer, innovatiever en productiever gaan werken. Alle steun vanuit de overheid is daarbij meer dan welkom.
Ook zien we praktische kansen, bijvoorbeeld in de verruiming van de onbelaste kilometervergoeding en de werkkostenregeling. De ideeën achter deze voorstellen zijn vaak begrijpelijk en sluiten aan bij actuele behoeften. Maar wat ermee wordt gaat soms zijn doel voorbij. Daarnaast zijn nieuwe regelingen soms onnodig complex of administratief belastend vormgegeven, vooral in rapportageverplichtingen. Daarnaast is nog onzeker welke voorstellen daadwerkelijk worden gerealiseerd, omdat het kabinet hiervoor op steun van andere partijen is aangewezen.”
Welke onderwerpen vragen om extra aandacht?
“Wat we vooral missen, is een samenhangende langetermijnvisie op de arbeidsmarkt. Als we de plannen bekijken, zien we passages over arbeidsmarktkrapte, een leven lang ontwikkelen, duurzame inzetbaarheid en maatschappelijke weerbaarheid. Alleen worden die onderwerpen nog te veel afzonderlijk benaderd.
Die samenhang is hard nodig, omdat ontwikkelingen als kunstmatige intelligentie (AI), toenemend ziekteverzuim, arbeidsmarktkrapte en meer specifiek de schaarste aan gespecialiseerde kennis elkaar beïnvloeden. Ook de krapte op de woningmarkt staat niet op zichzelf. Zulke vraagstukken los je niet op door aan afzonderlijke radertjes te draaien. Daarvoor is een deltawerk nodig waarin verschillende oplossingen op elkaar aansluiten en waarin elk stukje telt. Alleen zo kunnen we de maatschappelijke opgaven van Nederland effectief en duurzaam aanpakken.
De discussie over flexibele en vaste arbeid laat goed zien waarom die samenhang nodig is. De commissie-Borstlap heeft voorstellen gedaan om flex minder flex en vast minder vast te maken. Daar kun je niet zomaar onderdelen uit kiezen. Als je het ene verandert, heeft dat gevolgen voor de rest van het arbeidsmarktstelsel. Daarom moeten hervormingen altijd als een samenhangend pakket worden doorgevoerd.”
Hoe bereidt Sweco zich voor op de toekomst?
“We zijn voortdurend bezig om ons werk slimmer en efficiënter te organiseren. Dat doen we door binnen onze vakgebieden te blijven innoveren en steeds meer gebruik te maken van AI. We bekijken per taak welke routinematige werkzaamheden door AI kunnen worden overgenomen en binnen welke kaders dat verantwoord kan gebeuren. Tegelijk nemen we onze medewerkers mee in die ontwikkeling, zodat zij over de juiste kennis en vaardigheden blijven beschikken.
Daarnaast kijken we naar de kennis, ervaring en capaciteit binnen onze zusterorganisaties in andere Europese landen. Dat is nodig, omdat technisch personeel in Nederland schaars is en de opgaven groot zijn. Kijk bijvoorbeeld naar de renovatieopgave van Rijkswaterstaat. Bruggen en andere infrastructuur moeten worden aangepakt om Nederland in beweging te houden, terwijl de mensen met de benodigde technische kennis niet voor het oprapen liggen.
Verder draait toekomstbestendigheid voor ons niet alleen om een hogere productiviteit. We willen ook een goede werkgever zijn en onze medewerkers duurzaam inzetbaar houden. De uitdaging is om nieuwe technologie te benutten en slimmer te werken, terwijl medewerkers zich kunnen blijven ontwikkelen en gezond en veilig hun loopbaan kunnen doorlopen.”
Wat hebben jullie daarbij van de overheid nodig?
“Het kabinet wil de regeldruk verminderen, maar in de praktijk voelen wij die juist toenemen. Denk aan de regels rond loontransparantie, uitzendwerk, zzp’ers en duurzaamheidsrapportages. De doelen achter die regels zijn vaak terecht. De vraag is alleen of de manier waarop ze worden uitgewerkt ook het beoogde doel bereikt.
Om aan alle verplichtingen te voldoen, hebben bedrijven steeds meer specialistische kennis, administratieve capaciteit en digitale hulpmiddelen nodig. Daar kun je complete afdelingen voor optuigen. Die capaciteit kan vervolgens niet worden ingezet voor het primaire werk en de grote opgaven waarvoor we staan.
Daarnaast hebben we een overheid nodig die haar verantwoordelijkheid neemt. Nu zien we dat maatschappelijke vraagstukken waarvoor de politiek geen oplossing vindt, te gemakkelijk worden doorgeschoven naar de markt. Uiteindelijk komen die aan de werkgeverstafel terecht.”
Wie is aan zet?
“De verantwoordelijkheid ligt bij drie partijen: werknemers, werkgevers en de overheid. Samen moeten we de arbeidsmotor draaiende houden. Werknemers zijn verantwoordelijk voor hun ontwikkeling en inzetbaarheid. Werkgevers dragen verantwoordelijkheid voor goed werkgeverschap en de toekomst van hun organisatie. En de overheid moet de juiste voorwaarden scheppen en besluiten nemen. Die drie verantwoordelijkheden moeten met elkaar in balans zijn.
Wanneer een van de partijen haar verantwoordelijkheid niet neemt, raakt die balans verstoord. Aan de cao-tafels zien we nu bijvoorbeeld al discussies over de gevolgen van inflatie en de stijgende energieprijzen. Als de overheid geen oplossing biedt, schuiven de vakbonden de rekening voor compensatie naar werkgevers. Hetzelfde gebeurt in de uitzendsector. Als problemen daar niet worden opgelost, krijgt de werkgever extra regels en een controlerende taak.
Je kunt niet iedere keer zeggen: als we het politiek niet opgelost krijgen, vragen we het wel aan de werkgever. Dat biedt misschien een oplossing voor het hier en nu, maar niet voor de langere termijn. Het tast immers onze concurrentiepositie aan. We hebben als een van de rijkste landen ter wereld een sterke basis, maar de eerste haarscheurtjes in de fundering zijn nu al zichtbaar.
Juist daarom moeten overheid, werkgevers en werknemers samen de schouders eronder zetten. Politieke partijen moeten daarbij verder kijken dan hun directe achterban, bereid zijn compromissen te sluiten en keuzes te maken die goed zijn voor heel Nederland. Mijn oproep aan hen is: ga samenwerken, want dan kan het.”
Vragen over dit artikel? Stel ze aan:
