dinsdag 31 mei 2022

Onbetaald en betaald ouderschapsverlof

De wet kent verscheidene verlofvormen in verband met zwangerschap, geboorte en ouderschap. Een ervan is het ouderschapsverlof. Dat is nu nog onbetaald verlof, maar vanaf 2 augustus kunnen ouders voor 9 weken betaald verlof (op te nemen in het eerste levensjaar van het kind) aanvragen.

 

Ouderschapsverlof is – op dit moment – in principe onbetaald verlof. Sommige werkgevers betalen desondanks (een gedeelte van) het ouderschapsverlof geheel of gedeeltelijk door, maar betaald ouderschapsverlof wordt binnenkort ook wettelijk geregeld. Met ingang van 2 augustus 2022 kan voor 9 van de 26 weken ouderschapsverlof een uitkering via het UWV worden gekregen, op te nemen voor de eerste verjaardag van het kind.

Hieronder uitleg van het onbetaalde en het betaalde gedeelte van het ouderschapsverlof in de vorm van vragen en antwoorden.
Zit uw vraag over ouderschapsverlof er niet bij? Neem dan contact op met de AWVN-werkgeverslijn: 070 850 86 05, of werkgeverslijn@awvn.nl.

Download hier alle vragen over betaald en onbetaald ouderschapverlof als pdf (alleen voor leden):

Marco Veenstra
mei 2022
Download
Slot

 

 

Ouderschapsverlof
(art. 6 Wet Arbeid en Zorg, WAZO)

1. Wie hebben er recht op?
Werknemers met een eigen (adoptie)kind of een inwonende stief- of pleegkind.

2. Hoe lang duurt het verlof?
De omvang bedraagt 26 keer de arbeidsduur per week (per kind, ook bij meerlingen). Zie vraag 11 en 12 voor de berekening van de duur van het verlof bij een wisselende arbeidsduur per week, waaronder 5-ploegendienst, en ingeval van ADV.

3. Is het verlof betaald?
Van de 26 weken zijn in ieder geval 17 weken onbetaald. Voor 9 van de 26 weken bestaat per 2 augustus 2022 de mogelijkheid om een uitkering via het UWV aan te vragen. Zie voor de voorwaarden voor dit betaald ouderschapsverlof hieronder.

4. Hoe moet het verlof worden opgenomen?
De werknemer kan het verlof op elk gewenste wijze (qua spreiding) opnemen. Het moet worden opgenomen voordat het kind acht jaar wordt. Verlof dat niet tijdig is opgenomen, vervalt.

5. Hoe moet het verlof worden aangevraagd?
Het verzoek tot opname van ouderschapsverlof moet uiterlijk twee maanden voor de gewenste ingangsdatum schriftelijk bij de werkgever gemeld worden. Bij de melding moet worden opgegeven de periode, het aantal uren en de spreiding daarvan over de week.
Ingang en einde van het verlof kunnen ook afhankelijk worden gesteld van de datum van bevalling, het einde van het bevallingsverlof, of de aanvang van de verzorging.

6. Kan de werkgever het verlof weigeren?
De werkgever kan de gewenste wijze van opname, na overleg met de werknemer, gedurende een redelijke termijn wijzigen wanneer hij een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang heeft. Denk hierbij aan ernstige organisatorische problemen. Dit kan tot vier weken voor de ingangsdatum van het verlof. Met ingang van 2 augustus 2022 komt tevens in de wet te staan dat de werkgever dan de werknemer in staat moet stellen het verlof op te nemen voordat het kind acht jaar wordt, dan wel één jaar wordt als het gaat om betaald ouderschapsverlof. Een wijziging moet schriftelijk gemotiveerd worden.

7. Kan de werknemer reeds aangevraagd of ingegaan verlof stoppen of wijzigen?
Ja, bij de opname van zwangerschaps- of bevallingsverlof. Ook bij onvoorziene omstandigheden, tenzij dit zou leiden tot ernstige ontwrichting van de gang van zaken in de onderneming. In beide gevallen hoeft de werkgever het verzoek van de werknemer pas na vier weken na het verzoek te honoreren. Eerder mag natuurlijk wel. De werknemer houdt recht op het ongebruikte gedeelte van het verlof.

8. Kan er van de wettelijke regeling worden afgeweken?
Bij cao kan ten nadele van de werknemer worden afgeweken van de regel dat het verlof moet worden opgenomen voordat het kind acht jaar wordt, de mogelijkheid het verlof afhankelijk te stellen van bevalling(sverlof) of aanvang verzorging, en de mogelijkheid het verlof op te schorten bij onvoorziene omstandigheden. De mogelijkheid om bij cao ten nadele van de werknemer af te wijken van het recht als de werknemer buiten Nederland werkt, en het tijdstip waarop de melding moet worden gedaan, komt met ingang van 2 augustus 2022 te vervallen.

9. Is er tijdens het verlof vakantiedagenopbouw?
De hoofdregel is dat als er sprake is van loon, er ook sprake is van vakantieopbouw. Voor het onbetaalde gedeelte van het verlof is er dus geen vakantieopbouw. De wet regelt dat in een aantal situaties waar er geen sprake is van loonbetaling, er toch sprake is van vakantieopbouw. Dat zijn onder meer het aanvullend geboorteverlof, en ook het betaalde ouderschapsverlof. Betaalt de werkgever tijdens het (wettelijk onbetaalde gedeelte van het) verlof toch (een gedeelte van) het loon door, dan is er ook vakantieopbouw. De hoogte van de loondoorbetaling is hierbij niet van belang. In beide situaties kan hiervan voor wat betreft de bovenwettelijke vakantiedagen bij schriftelijke overeenkomst worden afgeweken.

10. Is er tijdens het verlof recht op opbouw van vakantiegeld en (eventuele) eindejaarsuitkering?
Nee, niet tijdens het onbetaalde gedeelte van het verlof. Voor het betaald ouderschapsverlof, zie hieronder.

11. Hoe wordt het recht op (betaald) ouderschapsverlof berekend bij werknemers in de volcontinue of 5-ploegendienst, of die anderszins onregelmatig werken?
Bij een wisselende arbeidsduur gaat het om een gemiddelde over een langere periode. Als het gemiddelde uitkomt op 33,6 uur is dat de totale duur van het verlof op weekbasis. Als werknemers verlof willen genieten in een week waarin zij voor bijvoorbeeld 38 uur zijn ingeroosterd, dan zouden zij enkele uren uit hun vakantieverlof moeten aanvullen. Het omgekeerde kan ook; als zij verlof willen nemen in een week waarin zij voor 30 uur zijn ingeroosterd, hebben zij nog wat uur over voor bijvoorbeeld de week erna. Dezelfde situatie doet zich voor bij werknemers die niet in ploegendienst werken, maar die bijvoorbeeld de ene week vijf dagen werken en de andere week vier met een gemiddelde van 36 uur.
Deze wijze van berekening geldt overigens ook bij het (aanvullend) geboorteverlof.

12. Hoe wordt het recht op (betaald) ouderschapsverlof berekend ingeval van ADV?
Bij ADV wijkt de feitelijke arbeidsduur per week af van de contractuele arbeidsduur waarvoor de werknemer betaald wordt. Voor het verschil ontvangt de werknemer ADV-dagen. Bijvoorbeeld 38 uur contractueel, maar ingevuld door een 40-urige werkweek en 13 ADV-dagen. Blijven de ADV-rechten ongewijzigd, en zou de werknemer dan verlof krijgen op basis van de 40 uur, dan is er in feite een soort overcompensatie: hij krijgt immers voor het verschil tussen de 38 en 40 uur al ADV. Het verlof wordt dus berekend op basis van 38 uur per week. Wil de werknemer toch 40 uur vrij, dan moet hij dit uit zijn vakantierechten halen, of uit zijn rechten op ouderschapsverlof. In het laatste geval kan hij geen 17 volledige weken opnemen.

13. Wat als de werknemer uit dienst gaat voordat hij het verlof volledig is genoten?
Als het dienstverband eindigt voordat het verlof volledig is genoten, dan heeft de werknemer bij de nieuwe werkgever recht op het ongebruikte gedeelte van het verlof. Dit geldt zowel voor het onbetaalde als het betaalde verlof. Op verzoek van de werknemer moet de werkgever hem een verklaring geven waarin staat hoeveel recht hij nog heeft.

 

Betaald ouderschapsverlof (art. 6:3/3a WAZO)

14. Hoe lang duurt het verlof?
De omvang bedraagt 9 keer de arbeidsduur per week. Zie voor de berekening vraag 2. Is er sprake van meerlingen of de adoptie van meerdere kinderen, dan bestaat het recht voor ieder kind. Bij de opname van meerdere pleegkinderen tegelijk bestaat er maar recht op één keer een uitkering.

15. Hoe hoog is de uitkering?
De werknemer heeft recht op een uitkering van het UWV ter hoogte van 70% van zijn dagloon. Voor het gedeelte van het loon dat meer is dan het maximumdagloon, bestaat geen recht op een uitkering.

16. Wat als de werkgever al (een gedeelte van) het verlof betaalt?
Daar valt geen algemeen antwoord op te geven. Het hangt er vanaf hoe dat in de cao of arbeidsvoorwaardenregeling is vormgegeven. Om eventuele samenloop van de beide uitkeringen te voorkomen is het raadzaam om de tekst van de regeling te controleren en waar nodig aan te passen.

17. Hoe moet het verlof worden opgenomen?
De werknemer kan het verlof op elk gewenste wijze (qua spreiding) opnemen. Het moet worden opgenomen voordat het kind één jaar wordt.
Bij een geadopteerd kind of pleegkind moet het verlof worden opgenomen gedurende het eerste jaar na de dag van de feitelijke opneming ter adoptie of als pleegkind, maar wel voordat het kind acht jaar wordt.

18. Hoe moet het verlof worden aangevraagd?
Voor de aanvraag van het verlof zelf gelden de gewone regels voor de aanvraag van ouderschapsverlof (twee maanden van te voren, zie hierboven bij vraag 5). Voor aanvraag van de betaling van het verlof gelden andere regels. De aanvraag wordt via de werkgever ingediend bij het UWV door middel van een door het UWV beschikbaar gesteld aanvraagformulier. Het UWV stelt het recht op, de hoogte en de maximale duur van de uitkering naar aanleiding van de aanvraag eenmalig vast. Ga naar de site van het UWV

Betaling kan alleen achteraf, nadat het verlof is genoten, worden aangevraagd. Ongeachte de wijze waarop het verlof is opgenomen, moet de aanvraag voor de betaling altijd worden gedaan in gehele weken. Er kunnen voor de gehele periode van in totaal 9 weken, maximaal drie aanvragen worden gedaan. Aanvragen kunnen worden ingediend tot drie maanden nadat het kind de leeftijd van een jaar heeft bereikt. Bij adoptie of opname als pleegkind tot een jaar en drie maanden na de feitelijke opneming ter adoptie of als pleegkind.

Betaald ouderschapsverlof kan niet worden aangevraagd als de werknemer volledig arbeidsongeschikt is.

19. Kan de werkgever het verlof weigeren?
Ja, zie hierboven onder 6.

De wijzigingsbevoegdheid van de werkgever, en het recht van de werknemer om het betaald ouderschapsverlof op te nemen voor de eerste verjaardag van het kind kunnen elkaar bijten. Dat als de werknemer het verlof aanvraagt voor een periode die dicht tegen de eerste verjaardag aanligt. Er is dan weinig of geen ruimte om het aangevraagde verlof naar een andere periode te verschuiven. De wet geeft geen voorrangsregeling. De onmogelijkheid voor de werknemer om het verlof nog op te kunnen nemen na de eerste verjaardag, zal voor de rechter waarschijnlijk zwaar wegen als hier een conflict over zou ontstaan. Stimuleer daarom werknemers die het aangaat om het verlof zou tijdig mogelijk aan te vragen, zodat er ruimte is voor alternatieven als de bedrijfsvoering door het aangevraagde verlof in de problemen komt.

20. Kan de werknemer reeds aangevraagd of ingegaan verlof stoppen of wijzigen?
De aanvraag voor de betaling is altijd achteraf. Zie verder hierboven onder 7.

21. Kan er van de wettelijke regeling worden afgeweken?
Zie hierboven bij vraag 8.

22. Is er tijdens het verlof vakantiedagenopbouw?
Ja, zie hierboven bij vraag 9.

23. Is er tijdens het verlof opbouw van vakantiegeld en (eventuele) eindejaarsuitkering?
De Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML) bepaalt dat tijdens het betaald ouderschapsverlof de opbouw van het vakantiegeld doorloopt. Bij cao kunnen afwijkende afspraken worden gemaakt over de opbouw van vakantiegeld. Er hoeft niet expliciet te worden afgesproken waarover er geen vakantiegeld verschuldigd is. In een cao zal (vrijwel) altijd bepaald zijn wat de grondslag voor de vakantiebijslag is. Daaruit kan duidelijk zijn dat betaald ouderschapsverlof daar niet onder valt. Wel moet, ook als er een cao is, de som van loon plus vakantiebijslag over alle gewerkte uren altijd ten minste 108% van het minimumloon zijn.

24. Moet tijdens het (betaald) ouderschapsverlof de pensioenopbouw worden voortgezet?
In artikel 10a van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 is ouderschapsverlof reeds opgenomen als periode die pensioengevend mag zijn. Of in de periode waarin ouderschapsverlof wordt opgenomen daadwerkelijk pensioenopbouw plaatsvindt is afhankelijk van wat hierover is overeengekomen tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder. De wet regelt hier verder niets over. Het hangt dus af van de afspraken die hierover zijn gemaakt in cao, arbeidsvoorwaardenreglement of pensioenregeling zelf.

25. Anticumulatie
Een uitkering in verband met betaald ouderschapsverlof wordt niet uitbetaald als over dezelfde periode recht bestaat op een uitkering in verband met zwangerschap en bevalling dan wel adoptie of pleegzorg, of een uitkering in verband met aanvullend geboorteverlof.

0 reacties