Het groeiende probleem van psychische klachten

Langdurige uitval vanwege psychische klachten leidt niet alleen tot verlies van productiviteit, maar zet ook druk op werkgevers, de sociale zekerheid en uitvoeringsinstanties. De aanpak van psychisch verzuim moet daarom meer urgentie krijgen. In een reeks artikelen duiken we in dit onderwerp.

Eerste aflevering: de cijfers met betrekking tot psychisch verzuim.

[foto: Pixabay/Geralt]

De afgelopen 10 jaar is het aantal werknemers met burn-outklachten in Nederland aanzienlijk gestegen. Psychisch verzuim is daarmee een structureel probleem geworden met verstrekkende gevolgen voor de Nederlandse arbeidsmarkt en economie.

Wanneer werknemers langdurig uitvallen neemt de druk op collega’s toe. Door arbeidsmarktkrapte en de als gevolg daarvan hogere werkdruk kunnen in een organisatie een negatieve spiraal in gang zetten. Hoog verzuim leidt tot meer werkdruk bij de overige collega’s, hetgeen in die groep weer kan leiden tot meer uitval. Daarnaast moet de werkgever vervangend personeel regelen en de uitgevallen werknemer begeleiden in het re-integratieproces. Het hoge psychische verzuim en bijkomende werklast drukt zo de productiviteit.
Bovendien leidt een hogere instroom in de WIA tot stijgende publieke uitgaven. Tegelijkertijd neemt de druk op uitvoeringsinstanties toe: wachttijden in de GGZ lopen op, het UWV kampt met achterstanden in de beoordeling van aanvragen. Langdurig psychisch verzuim raakt daarmee fundamentele aspecten van arbeid en economie, zowel voor werkgevers als werknemers.

Wat zijn burn-outklachten?
Burn-out bestaat volgens diverse experts uit diverse dimensies. Over één kerndimensie zijn experts het eens: (extreme) emotionele uitputting. Mensen met burn-outklachten ervaren vaak ernstige vermoeidheid en voelen zich leeg of opgebrand. Ondanks dat burn-outklachten steeds vaker voorkomen, wordt burn-out binnen de psychiatrie niet erkend als een afzonderlijke officiële aandoening. In tegenstelling tot aandoeningen zoals een depressie of angststoornis, heeft burn-out daardoor geen officiële classificatie binnen de DSM-5. In plaats daarvan stelt een professional de diagnose vast aan de hand van richtlijnen.
Burn-out wordt vaak gekoppeld aan de belasting van het individu – en dan komt arbeid al snel in beeld. Herstel wordt hierdoor sneller in de context van werk geplaatst, wat een actieve rol van de werkgever vraagt als het om herstel (en preventie) gaat.

Omvang en ontwikkeling van burn-outklachten
De laatste twee jaar schommelde het totale verzuim tussen 5,1%, en 5,8%. Griep, verkoudheid of andere virusinfecties is verreweg de belangrijkste reden voor verzuim, maar psyische klachten staan op nummer twee. Zo’n 8% van het totale verzuim in 2024 schrijven werknemers toe aan psychische klachten, overspannenheid en burn-out; hieronder valt zowel kortdurend als langdurig verzuim.
Behalve dat er steeds meer werknemers uitvallen met psychische klachten, rapporteert een toenemend aantal werknemers burn-outklachten. In april 2025 publiceerden CBS en TNO de resultaten van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2025. Hieruit bleek dat één op de vijf werknemers minstens enkele keren per maand tot dagelijks last heeft van burn-out gerelateerde klachten. Deze uiten zich onder andere in emotionele uitputting, vermoeidheid bij het opstaan en moeite met het uitvoeren van werk – met name in interactie met anderen. Hoewel deze werknemers niet per definitie uitvallen, bevestigen de resultaten een trend die al jaren doorzet: het aantal mensen met psychische klachten neemt toe. In de afgelopen tien jaar steeg het percentage zelf gerapporteerde burn-outklachten van 13% naar 21%.

Risicogroepen
Psychische klachten en burn-outklachten komen vaker voor bij bepaalde groepen werknemers. Vooral de toename onder jonge hoogopgeleide vrouwen is zorgelijk.

Sekseverschillen
Zowel bij mannen als vrouwen is een stijging zichtbaar, maar bij vrouwen is deze sterker. Vooral vrouwen tussen de 35 en 45 jaar verzuimen vaker. Van het totale verzuim onder vrouwen wordt 47,5% veroorzaakt door psychische klachten, tegenover 34% bij mannen. Zorgwekkend is dat steeds meer van de vrouwen onder de 40 door psychische klachten in de WIA terechtkomen. Het is wel belangrijk dat rekening te houden met sectorale verschillen. Veel vrouwen werken in sectoren zoals zorg en onderwijs, waar structureel sprake is van hoge werkdruk als gevolg van oor personeelskrapte.

Leeftijd
Burn-outklachten nemen toe in alle leeftijdsgroepen van 15 tot 75 jaar. Het cohort 25 tot en met 34 jaar springt eruit: hier steeg het aandeel werknemers met burn-outklachten van 15% naar 28% tussen 2015 en 2025. We moeten er voor waken dat er geen generalisatie plaatsvindt met betrekking tot “jongeren”: er zijn namelijk grote verschillen binnen deze groep. Maar de trend, steeds meer jonge mensen die (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt raken, is buitengewoon zorgelijk.

Opleidingsniveau
Kijken we naar het opleidingsniveau, dan is er onder zowel VBO- als MBO/HAVO-opgeleide werknemers sprake van een lichte stijging. De sterkste toename is echter zichtbaar onder HBO/WO opgeleiden.

Langdurig verzuim
Bij klachten zoals burn-out en depressie is de kans op langdurige uitval groot. Van langdurig verzuim is sprake wanneer een werknemer langer dan zes weken ziek is. Het gemiddelde verzuim bij stressklachten is 254 dagen, bij burn-out zelfs 330 dagen. Deze cijfers laten de enorme impact van psychisch verzuim zien.
Het aandeel langdurig verzuim door psychische klachten steeg van 26% in 2013 naar 40% in 2023. Van deze 40% wordt circa 29% specifiek veroorzaakt door burn-outklachten. Deze ontwikkeling zet door: alleen al in 2025 nam het verzuim door deze klachten met 8% toe.

Toename instroom WIA
Wanneer een werknemer langer dan twee jaar ziek is en minimaal 35% arbeidsongeschikt is, kan een WIA-uitkering worden aangevraagd. Het UWV signaleert de afgelopen jaren een sterke toename in het aantal aanvragen. Er is bovendien sprake van een duidelijke verschuiving: het aandeel mensen dat instroomt vanwege psychische klachten neemt toe. In 2025 lag deze instroom gemiddeld 29% hoger dan in 2022. Volgens de verwachtingen van het UWV lijkt deze trend zich voorlopig voort te zetten.

Conclusie en vooruitblik
De oorzaken van psychisch verzuim zijn veelzijdig en hangen vaak nauw met elkaar samen. Een deel van de klachten kan voortkomen uit werk (denk aan hoge werkdruk of lage autonomie), maar doorgaans is het een combinatie van factoren in de werk- en privésfeer. Daarnaast is er sprake van een aantal maatschappelijke ontwikkelingen die er eveneens sterk bijdragen, zoals de toenemende digitalisering, individualisering en onzekerheid door (geo-)politieke spanningen.

Door de gelaagdheid van psychisch verzuim is er geen eenvoudige of uniforme oplossing voor het probleem. Werkgevers ervaren hierdoor een toenemend gevoel van onmacht in het voorkomen van verzuim. Werkgevers kunnen door kritisch naar hun eigen preventiebeleid te kijken grote stappen zetten, maar wat de werkgever kan doen is begrensd door de complexiteit van de oorzaken.

In het volgende artikel aandacht voor verschillende werk-gerelateerde en maatschappelijke factoren: dat geeft werkgevers beter zicht op mogelijke aangrijpingspunten in de preventie.