In Nederland blijft de groei van de arbeidsproductiviteit al jaren achter, terwijl die juist essentieel is voor het behoud van onze toekomstige welvaart. Een belangrijke manier om de productiviteit te verhogen, is door werktijden slimmer te organiseren. Maar hoe doe je dat precies?
Een productieve medewerker beschikt over voldoende energie om het werk goed uit te voeren. In videogames wordt dat vaak zichtbaar gemaakt met een energiebalk die aangeeft hoeveel kracht of focus iemand nog heeft. Ook wij voelen meestal zelf goed aan wanneer we voldoende energie hebben — en wanneer niet. Toch blijkt het in het dagelijks leven én op het werk niet altijd eenvoudig om die energie op peil te houden. Een van de belangrijkste voorwaarden daarvoor is, naast gezonde voeding en beweging, voldoende rust.
Wat voor topsporters vanzelfsprekend is, blijkt voor veel werknemers moeilijk te realiseren. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) spreekt niet voor niets over een ‘hypernerveuze samenleving’, waarin mensen voortdurend ‘aan’ staan. Dat leidt tot een toename van mentale druk, stress en gezondheidsproblemen bij zowel jongeren als volwassenen.
Door bij beleid en werktijdorganisatie bewust rekening te houden met rust en herstel, kunnen medewerkers productiever werken. Opvallend genoeg is dit geen nieuw inzicht; in de voortdurende drang om te presteren lijken we het soms simpelweg vergeten te zijn. Onderzoek laat namelijk zien dat de productiviteit afneemt naarmate mensen meer uren per dag of per week werken. Ook weten we dat tijdige onderbrekingen helpen om het concentratieniveau op peil te houden. Daarnaast is voldoende hersteltijd tussen diensten essentieel om zowel mentaal als fysiek te herstellen van de inspanningen van het werk.
Daarom wordt bij onregelmatige diensten vaak gepleit voor snel voorwaarts roteren. ‘Snel’ betekent hierbij dat medewerkers niet meer dan twee dezelfde diensten achter elkaar werken. ‘Voorwaarts’ houdt in dat een volgende dienst later begint dan de vorige dienst. Op die manier ontstaat extra tijd voor rust tussen de diensten, waardoor medewerkers energieker en productiever blijven.
Van nachtarbeid weten we dat deze de productiviteit onder druk zet. Dat komt doordat het natuurlijke dag-nachtritme wordt verstoord — iets waar mensen biologisch gezien niet goed op zijn ingesteld. Het beperken van het aantal opeenvolgende nachtdiensten helpt medewerkers doorgaans om hier beter mee om te gaan. Tegelijkertijd is er voldoende tijd nodig om na een reeks nachtdiensten weer over te schakelen naar een vroege of dagdienst.
TNO Arbeid concludeert daarom dat bij een standaardwerkweek van 40 uur, in combinatie met nachtdiensten, de benodigde hersteltijd in het rooster onder druk komt te staan[1]. Werken met een lagere arbeidsduur, bijvoorbeeld rond de 34 uur in een vijfploegendienst, kan daarbij helpen.
Dat dit loont, blijkt ook uit berekeningen van onderzoekers. Werknemers die voldoende uitgerust zijn, leveren gemiddeld circa 16% meer output[2]. Zij werken alerter, sneller en nauwkeuriger, maken minder fouten en signaleren problemen eerder. Daardoor neemt ook het aantal klachten van klanten over producten of diensten af. Daarnaast zijn vitale medewerkers minder vaak ziek — met ongeveer 25 tot 30% lagere ziekteverzuimkosten als gevolg — en is er minder personeelsverloop[3].
Noten
[1] Hardy van de Ven, Gerben Hulsegge en Elsbeth de Korte; Hoe maak je een ploegenrooster gezonder; Tijdschrift voor HRM editie 1 (2022)
[2] Gretchen Spreitzer en Christine Porath; Creating Sustainable Performance; Harvard Business Review 90 (2012)
[3] Ron Z. Goetzel en Ronald J. Ozminkowski; The Health and Cost Benefits of Work Site Health-Promotion Programs; The Annual Review of Public Health 29 (2008)
