In Nederland heeft iedereen recht op een basispensioen: de AOW-uitkering. Daarmee is er een inkomen als iemand stopt met werken op de pensioengerechtigde leeftijd. Daarnaast bouwen de meeste werknemers via hun werkgever extra pensioen op. Dat noemen we de tweede pijler van het Nederlandse pensioenstelsel. Juist in deze tweede pijler gaan de regels de komende jaren ingrijpend veranderen.
Kort samengevat
• Opbouw pensioen wordt opbouw pensioenkapitaal.
• Leeftijdsafhankelijke premie wordt leeftijdsonafhankelijke premie in een solidair of flexibel contract.
• Opgebouwde pensioenen worden omgezet in pensioenkapitalen (invaren).
• Nabestaandenpensioen bij overlijden voor de pensioendatum kan alleen op risicobasis en is diensttijdonafhankelijk.
Waarom is dat nodig?
De samenleving verandert in hoog tempo. Dat is de belangrijkste reden om kritisch te kijken naar het huidige pensioenstelsel. De economie, arbeidsmarkt en demografie zien er vandaag heel anders uit dan in de jaren vijftig, toen ons pensioenstelsel werd ontworpen.
Het huidige stelsel is grotendeels gebaseerd op garanties, maar die zijn de afgelopen jaren steeds duurder geworden. Tegelijkertijd staat de systematiek onder druk: het is jarenlang niet gelukt om pensioenen waardevast te houden. De prijs-kwaliteitverhouding is daardoor uit balans geraakt. Daar komt bij dat mensen vaker van baan wisselen of als zelfstandige gaan werken. De kans dat iemand daardoor te weinig pensioen opbouwt, neemt toe. Ook zijn er steeds minder werkenden ten opzichte van gepensioneerden, waardoor de solidariteit in het stelsel onder druk komt te staan. Al geruime tijd werd daarom gezocht naar een pensioenstelsel dat beter aansluit bij deze veranderingen.
In 2019 sloot het kabinet samen met werkgevers- en werknemersorganisaties het Pensioenakkoord. Daarin zijn afspraken gemaakt over een nieuw pensioenstelsel dat beter past bij de samenleving van nu én bij toekomstige generaties. Het uitgangspunt is dat iedereen in Nederland een goed pensioen moet
Het nieuwe pensioenstelsel: wat blijft?
De sterke punten blijven bestaan. We blijven sparen voor een levenslang pensioen en behouden de mogelijkheid voor het delen met elkaar van de risico’s van ouderdom, overlijden en arbeidsongeschiktheid. Een gezamenlijke uitvoering van de pensioenregeling en het beleggingsbeleid blijft bestaan. Hiermee blijven de uitvoeringskosten beperkt. Ook blijft de verplichtstellingen bestaan.
WTP: wat verandert er?
We hebben de belangrijkste veranderingen voor u op een rij gezet:
- In het nieuwe pensioenstelsel staat de pensioenpremie centraal. We stappen af van het doen van beloftes over de hoogte van het pensioen. We bouwen een kapitaal op via een eigen individuele spaarpot. Op de pensioendatum wordt het opgebouwde kapitaal omgezet in een levenslange pensioenuitkering. Oftewel: we stappen over van een uitkeringsovereenkomst naar een premieovereenkomst. Systemen als middelloon en eindloon zijn niet langer toegestaan.
- De pensioenpremie komt voor iedereen terecht in ieders persoonlijk pensioenvermogen. Te veel of te weinig pensioen opbouwen voor de betaalde premie is daardoor grotendeels verleden tijd. De pensioenpremie is voor alle leeftijden gelijk. We stappen af van leeftijdsafhankelijke premies. De pensioenkosten zijn hierdoor stabieler en nemen niet toe naarmate medewerkers ouder worden.
- In het nieuwe stelsel kunnen pensioenuitvoerders meer rekening houden met verschillen tussen groepen deelnemers als we het hebben over het beleggen van premies. Jongeren kunnen meer risico’s nemen dan ouderen, omdat zij een langere horizon hebben voor het beleggen en afdragen van premies. Ouderen hebben minder mogelijkheden om tegenvallers op te vangen, Voor hen is zekerheid een belangrijk aspect. Voor deze groep kunnen daarom minder risico’s worden genomen.
- Pensioen wordt persoonlijker. Als werkgevers en medewerkers er de voorkeur aan geven om binnen het gezamenlijke pensioenvermogen met elkaar een apart deel te houden om tegenvallers op te vangen dan is dit mogelijk binnen het nieuwe stelsel. Hierover spreek je regels met elkaar af die vooraf worden vastgelegd.
- De verzekering van het partnerpensioen tijdens dienstverband bij een werkgever verandert. De hoogte van de uitkering wordt een percentage van het pensioengevend inkomen en is niet meer afhankelijk van de diensttijd. Ook is het altijd een risicoverzekering. Er wordt geen partnerpensioen opgebouwd.
- De in het huidige stelsel opgebouwde pensioenen kunnen worden omgezet in pensioenkapitaal onder het nieuwe stelsel. Dit omzetten noemen we ‘invaren’.
- De overgang naar het nieuwe stelsel kan compensatielasten met zich meebrengen. Sociale partners moeten hierover met elkaar in gesprek.
Kortom: bij de nieuwe pensioenregels is de opbouw duidelijker. De pensioenuitkering kan sneller hoger worden als het goed gaat met de economie. Ook de generaties na ons blijven in de gelegenheid een goed pensioen op te bouwen.
Wanneer moet u aan de WTP voldoen?
De nieuwe Pensioenwet is op 1 juli 2023 in werking getreden. Betekent dit dat de arbeidsvoorwaarde pensioen direct aan de nieuwe wet moet voldoen? Nee, dat is niet het geval. Er is een transitieperiode afgesproken die loopt tot 1 januari 2028. In deze periode krijgen alle betrokken partijen — werkgevers, werknemers(vertegenwoordiging) en pensioenuitvoerders — de gelegenheid om de bestaande pensioenafspraken om te zetten naar de nieuwe systematiek.
Tot aan 1 januari 2028 moeten verschillende fasen worden doorlopen. Daarbij geldt als uitgangspunt dat de pensioenregeling is ondergebracht bij een verzekeraar of een PremiePensioeninstelling (PPI). Voor pensioenfondsen gelden andere wettelijke termijnen.
De drie fases van de WTP
Per fase lichten we op hoofdlijnen toe wat er moet gebeuren en welke keuzes partijen kunnen maken om tijdig over te gaan naar het nieuwe pensioenstelsel.
Fase I : Arbeidsvoorwaardelijke afspraken uiterlijk 1 oktober 2027
De pensioenregeling is een arbeidsvoorwaarde en kan daarom niet eenzijdig door de werkgever worden aangepast. Sociale partners — werkgevers en werknemers(vertegenwoordiging) — moeten samen afspraken maken over de inhoud van de nieuwe pensioenregeling én over de transitie van de oude naar de nieuwe regeling.
De afspraken over premie, ambitie en doelstelling vormen de basis van de nieuwe pensioenregeling. Daarnaast moeten sociale partners een keuze maken voor het type contract: solidair of flexibel. Beide varianten zijn premieregelingen, maar verschillen in de mate van solidariteit en de manier waarop risico’s worden gedeeld.
Fase II : Onderbrengen bij pensioenuitvoerders uiterlijk 1 oktober 2027
Wanneer de contouren van een nieuwe pensioenregeling bekend zijn, moet in fase II gekeken worden welke uitvoering het beste past; een pensioenfonds, verzekeraar of PPI (PremiePensioenInstelling).
Voor iedere werkgever geldt dat het vertrekpunt anders zal zijn. Bij pensioenregelingen die reeds zijn ondergebracht bij een verzekeraar of een PPI maakt het vraagstuk ‘invaren’ geen deel uit van de te maken keuzes.
Fase III: Implementatie uiterlijk 1 januari 2028
In de fasen I en II ligt de nadruk op het ontwerp van de nieuwe pensioenregeling en de voorbereiding van de transitie naar het nieuwe stelsel. Deze fasen worden afgesloten met een transitieplan, dat het arbeidsvoorwaardelijke proces, de besluitvorming en de formele instemmingsprocedures beschrijft en onderbouwt. Het transitieplan vormt de basis voor de geselecteerde pensioenuitvoerder die verantwoordelijk is voor de implementatie van de nieuwe regeling en de communicatie hierover met de betrokken partijen. Op basis van dit transitieplan stelt de uitvoerder een implementatieplan op. Dit plan wordt vervolgens ingediend bij De Nederlandsche Bank (DNB) ter goedkeuring.
Afronding en compensatie
Uiterlijk op 1 januari 2028 moeten alle drie de fasen van het transitieproces zijn afgerond. In het Pensioenakkoord is daarnaast vastgelegd dat er een compensatietermijn van tien jaar geldt. Een compensatie kan nodig zijn wanneer bepaalde leeftijdscohorten nadeel ondervinden van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel.
