Meer dan een winkel met tweedehands spullen: de kringloopsector is uitgegroeid tot één van de grootste inclusieve werkgevers van Nederland. Van de ruim 18.000 mensen die er werken, heeft zo’n 80 procent een ondersteuningsvraag. Dat vraagt om een fundamenteel andere manier van organiseren, leidinggeven en kijken naar werk. “Niet mensen hebben een afstand tot de arbeidsmarkt,” zegt Rachel Heijne, directeur van Kringloop Nederland, “maar de arbeidsmarkt heeft een afstand tot deze mensen.”
Binnenkomen zonder hoepels
Wie bij een kringlooporganisatie aan de slag wil, hoeft zelden een klassieke sollicitatieprocedure te doorlopen. “Voor mensen met een ondersteuningsvraag is het niet zo dat zij door een hoepeltje moeten springen,” zegt Heijne. “Je kunt gewoon aankomen. Er wordt gekeken: wie ben je, wat kun je, wat wil je en wat kunnen wij voor je betekenen?”
Taken worden zo opgeknipt dat mensen met uiteenlopende mogelijkheden direct mee kunnen doen. “Wat je bij de kringloop echt in de praktijk ziet, is dat taken zo uit elkaar gehaald worden dat ook mensen die maar iets beperkt kunnen al snel mee kunnen doen.”
Een concreet voorbeeld is het prijzen van artikelen. “Degene die de prijs bepaalt, plakt niet zelf het prijsje erop. Die legt het in de bak van 1,50 euro of 2,50 euro. Een volgende medewerker pakt die spullen en plakt de stickers. Zo heb je alweer een baan voor iemand die minder kan, maar die tegelijkertijd leert: wat is nou wat waard?”
Van laagdrempelig werk naar vakmanschap
Die opbouw zie je overal terug. Bij textiel begint het met basale vaardigheden: wat is een broek, wat is een trui? Pas veel later komt de beoordeling van kwaliteit en waarde. “Helemaal aan het einde kom je bij: dit is een jurkje van Louis Vuitton, dat heeft een andere prijsklasse dan een jurkje van H&M.”
De kringloop is niet alleen een instapplek, maar steeds vaker ook een leeromgeving voor vakmanschap. Reparatie, houtbewerking, fietsen en elektronica krijgen een grotere rol, mede door de groei van de circulaire economie. “Je leidt mensen eigenlijk op voor de banen van de toekomst,” zegt Heijne. “In de circulaire economie wordt demonteren en repareren alleen maar belangrijker.”
Om die ontwikkeling te versterken werkt de sector samen met externe partijen, waaronder Techniek Nederland en de Repair Cafés. Samen ontwikkelen zij leerlijnen voor onder meer elektronica en reparatievaardigheden. “We zetten een Academie Kringloop Nederland op en willen daarmee ook juist kansen bieden voor betere doorstroommogelijkheden van mensen met een ondersteuningsvraag,” aldus Heijne.
De kracht van die samenwerking zit in de erkenning van vaardigheden. “Als iemand zo’n leerlijn heeft doorlopen, weten leden van Techniek Nederland: dit niveau heeft iemand, deze vaardigheden kan hij of zij. Dan wordt de stap naar een baan buiten de kringloop ook kleiner.”
Naast de ambachten, start er ook een leerlijn ‘leidinggeven’ bij de Kringloop Academie. De enorme diversiteit aan medewerkers vraagt veel van leidinggevenden. “Leidinggeven in de kringloop is echt een vak apart,” zegt Heijne. “Iemand met een taalachterstand heeft totaal andere begeleiding nodig dan iemand met een psychische kwetsbaarheid of iemand die uit een verslaving komt. Het is echt wonderbaarlijk hoe goed dat gaat. Hoe weinig incidenten je hebt. En hoe goed leidinggevenden per persoon weten te kijken: wat heb jij nodig?”
Luister ook de podcast
Waar het schuurt
En dat terwijl juist het aantal leidinggevenden binnen de kringloopbranche afneemt ten gunste van medewerkers met een ondersteuningsvraag.“Je kunt dat positief uitleggen: we blijven mensen kansen bieden. Maar de druk op die groep leidinggevenden wordt alleen maar groter. Zij moeten met minder mensen meer begeleiding bieden, vaak aan een zwaardere doelgroep.”
De circulaire economie vraagt veel handwerk en dus veel arbeid, terwijl arbeid duur is. “De businesscase rond krijgen is moeilijk,” zegt Heijne. “Als organisaties financieel onder druk komen, is het eerste waar je in kunt snijden menskracht. En dat staat haaks op ons doel als sociale werkgever.”
Regelgeving die achterblijft bij de praktijk
Daar komt bij dat veel ondersteuning die kringlooporganisaties bieden, financieel onvoldoende wordt erkend. “Wij doen dit gewoon, dit is hoe wij werken,” zegt Heijne.
Natuurlijk zijn er vele samenwerkingen met het UWV en gemeenten, maar het is soms complex. Heijne legt uit: “De manier waarop wij werken past niet goed binnen de protocolletjes. Wij kunnen niet overal vinkjes achter zetten, terwijl onze resultaten heel goed zijn.” Het gevolg is dat re-integratiebureaus soms wel vergoedingen ontvangen, terwijl het uitvoerende werk bij de kringloop ligt. “Zij krijgen het geld en wij lossen het op.”
Les voor werkgevers
De kringloop laat zien dat inclusief werkgeverschap, vakontwikkeling en een toekomstbestendige economie elkaar kunnen versterken; mits er ruimte is. “Ondersteun ons in het werk dat wij doen,” zegt Heijne. “Niet alleen voor het behoud van leidinggevenden, maar voor de kwaliteit van ondersteuning aan al die mensen die wij een plek geven.” Voor werkgevers ligt daar een bredere les. “Als je werknemers centraal stelt,” vertelt Heijne, “blijkt er zoveel meer mogelijk dan we vaak denken.”
