Home / Dienstverlening / Functieonderzoek en functiewaardering (ORBA)

Functieonderzoek en functiewaardering (ORBA)

In elke organisatie worden werkzaamheden uitgevoerLogo AWVN ORBAd die verschillend van aard en inhoud zijn. Om beloningsverschillen tussen de verschillende functies goed te kunnen onderbouwen, is het nodig om een rangorde van functies naar niveau of zwaarte op te stellen. Functieonderzoek en functiewaardering liggen in elkaars verlengde.
• Functieonderzoek is het onderzoeken, analyseren en beschrijven van processen en het indelen van werkzaamheden in functies, taken en rollen.
• Functiewaardering is het wegen van functies en het indelen van functies in een rangordening. Deze rangordening vormt in de praktijk de indeling in salarisgroepen.

Waarom ORBA?
• de norm van werk in Nederland
• geaccepteerd door alle partijen in Nederland
• de grootste functie- en beloningsdatabase
• voor alle sectoren in industrie en dienstverlening

Over ORBA
Het door AWVN ontwikkelde functiewaarderingssysteem ORBA is een algemeen en door werkgevers en vakorganisaties erkend, valide en betrouwbaar systeem voor functierangordening. Het is de meest toegepaste functiewaarderings- en indelingsmethode in Nederland: van zo’n 1,4 miljoen werknemers is de functie volgens ORBA gewaardeerd. Lees meer over de ORBA-methode.

De consistentie is gewaarborgd door het gebruik van zogenoemde normfuncties. Deze normfuncties worden voortdurend getoetst en geactualiseerd aan maatschappelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen binnen ondernemingen. Met de normfuncties is de verankering van de zwaartebepaling van alle daaraan te relateren functies gegarandeerd.

Functiewaardering (ORBA) in 1 minuut
Functiewaardering (ORBA) in 1 minuut
  • Over functiewaardering in het algemeen en ORBA in het bijzonder

    Functiewaardering is een methode om de functies in een bedrijf of bedrijfstak te rangschikken. Het functiewaarderingssysteem geeft het verschil in zwaarte van functies aan ten opzichte van elkaar.

    Aan de basis van functiewaardering liggen de beschrijvingen van de verschillende functies in een organisatie. Deze moeten een adequaat beeld geven van elke functie om het niveau ervan te kunnen bepalen via verschillende invalshoeken.
    Zo is het analytische kader van het door AWVN ontwikkelde functiewaarderingssysteem ORBA opgebouwd uit een aantal hoofdkenmerken (voorbeeld: vereiste bekwaamheden). Deze zijn weer onderverdeeld in een aantal gezichtspunten (voorbeelden: vereiste kennis om problemen op te lossen; vaardigheden om op het vereiste niveau te kunnen communiceren). De gezichtspunten zijn op hun beurt weer onderverdeeld in aspecten. Per gezichtspunt krijgt de functie punten toegekend. De score op de verschillende gezichtspunten bepaalt de eindscore van een functie: de functiewaardering.

    Welke functiewaarderingssystemen zijn er nog meer?

    Functiewaarderingssystemen zijn ontwikkeld door werkgeversorganisaties, adviesbureaus, bedrijfstakorganen en soms ook door individuele bedrijven. Deze zogeheten systeemhouders zijn verantwoordelijk voor de verdere ontwikkeling en het onderhoud van het systeem. Voorbeelden van veelgebruikte systemen zijn behalve ORBA:

    ORBA is in de industrie en de dienstensector toonaangevend. In totaal zijn anderhalf tot twee miljoen werknemers gewaardeerd met ORBA.

    De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht bij het kiezen, vaststellen of wijzigen van een functiewaarderingssysteem.

    Functiewaardering en de koppeling met beloning

    Het belangrijkste doel van het bepalen van de rangorde van functies is van oudsher om verschillen in beloning te kunnen bepalen – en om die verschillen transparant en begrijpelijk te maken. Op die manier ontstaan rechtvaardige beloningsverhoudingen. Maar het is niet zo dat de hoogte van de beloning direct voortvloeit uit functiewaardering. De functiewaardering geeft slechts duidelijkheid over de vraag welke functies voor lagere of hogere beloning in aanmerking komen. De koppeling met het beloningssysteem moet vervolgens nog tot stand worden gebracht. Welk beloningssysteem dat is, is een beleidskeuze.
    Het is met het oog op de overzichtelijkheid niet aan te raden om aan iedere functie een eigen salarisontwikkeling te koppelen. Daarom valt de keuze doorgaans op een systeem van salarisschalen, waarbij in elke salarisschaal de functies zijn ondergebracht die ongeveer even zwaar zijn (zogeheten functiegroepen). Het aantal salarisschalen is eveneens een keuze, net als de koppeling tussen de verschillende functiegroepen en daarbij behorende salarisschalen.

    Meerwaarde van functiewaardering

    Functiewaardering is niet verplicht, tenzij daarover in de cao afspraken zijn gemaakt. Het is ook niet altijd nodig – vooral kleine bedrijven kunnen prima zonder. Naar schatting is 85 procent van alle functies in Nederland gewaardeerd door middel van een functiewaarderingssysteem. In de regel geldt dat de behoefte groeit om aan functiewaardering te doen als in de organisatie het aantal medewerkers en het aantal te onderscheiden functies toenemen. Die toename kan ertoe leiden dat er onduidelijke, soms ook onterechte verschillen in beloning ontstaan. En ongelijk loon voor gelijkwaardig werk kan makkelijk tot onrust leiden.
    Hoewel functieonderzoek doorgaans vooral bedoeld is om beloningsverschillen transparant te maken, levert het veel meer op. Het vormt een prima basis voor professioneel personeelsbeleid. Functiewaardering verschaft de organisatie een blauwdruk van de belangrijkste processen en de daaraan gekoppelde functies. Het legt overlappingen en hiaten bloot. Geeft antwoord op de vraag of er mogelijkheden zijn voor werknemers om door te stromen. Maakt duidelijk of de benodigde kennis en vaardigheden in voldoende mate aanwezig zijn en in hoeverre die afgestemd zijn op de doelstellingen van de organisatie. En biedt bovendien concrete aanknopingspunten voor beoordeling.

    Aanpassingen binnen een functiewaarderingssysteem

    Omdat een goed functiewaarderingssysteem veranderende maatschappelijke opvattingen volgt, zijn regelmatig aanpassingen nodig. Functiewaardering is dan ook nooit helemaal objectief, het is geen vorm van wetenschap. Wat qua functierangorde verantwoord, fair en acceptabel is, bepaalt de maatschappij: wij met z’n allen dus. Een professioneel functiewaarderingssysteem is dan ook zo ontworpen dat er ruimte is om aanpassingen door te voeren als daar aanleiding toe is. Het verenigt stabiliteit met actualiteit.

    Binnen ORBA is het laten aansluiten van de functierangorde op de maatschappelijke opvattingen een taak van de adviseurs van AWVN. Die doen dit in samenspraak met de gebruikers: het management en de functionarissen in bedrijven. Zij signaleren veranderende opvattingen en analyseren die op hun validiteit. Samen met deskundigen van vakorganisaties verwerken ORBA-coördinatoren de bevindingen vervolgens in het systeem. Daarnaast zijn van tijd tot tijd grotere aanpassingen nodig om de functiewaarderingsmethode up-to-date te houden. Dan gaat ook het begrippenkader op de schop. Na zo’n renovatie kan de methode er weer voor lange tijd tegenaan. Meestal zo’n tien tot vijftien jaar; daarna is het functiewaarderingssysteem in de regel achterhaald door maatschappelijke opvattingen en is grondige herziening noodzakelijk.

    Meer informatie over functiewaardering


    ORBA: het werk de maat genomen

    Standaardwerk uit 2004, verschenen ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan van het AWVN-functiewaarderingssysteem ORBA. Gaat uitgebreid in op de geschiedenis en toekomst van functiewaardering in het algemeen en ORBA in het bijzonder. Van deze publicatie is alleen het binnenwerk als pdf-bestand beschikbaar; het boek is uitverkocht en niet meer beschikbaar.

    ORBA. Het instrument voor het onderzoeken, omschrijven en waarderen van functies
    Geactualiseerde dienstenbrochure van AWVN, verschenen mei 2018. Ook als Engelstalige versie beschikbaar.
    AWVN
    mei 2018
    Download

    AWVN
    augustus 2018
    Download

    Liever generiek dan specifiek
    Artikel van Caroline Sipkes (AWVN), verschenen in het vaktijdschrift HR Rendement 2016/8. U wilt met uw organisatie op tijd kunnen inspelen op nieuwe omstandigheden. Flexibele inzet van uw werknemers speelt hierbij een steeds grotere rol. Ondertussen heeft u behoorlijk wat functieomschrijvingen die u naarstig probeert actueel te houden. Het zijn deze twee motieven – de bedrijfsmatige en de beheersmatige – die ervoor kunnen zorgen dat u een generiek functiehuis overweegt.
    Externe bron
    augustus 2016
    Download

    Richting geven aan beoordelen
    Artikel van Gaby Soffner (AWVN), verschenen in het vaktijdschrift HR Rendement (2016/4). De functioneringsgesprekken komen er weer aan. Dit betekent wellicht ook dat u het beoordelingssysteem van uw organisatie weer eens onder de loep neemt. Zowel leidinggevenden als werknemers vinden het vaak waardevol om regelmatig met elkaar in gesprek te gaan over het functioneren of presteren. Helaas vinden zij de geboden handvatten niet altijd even effectief. Tijd voor verandering!
    Externe bron
    april 2016
    Download

    Een nieuw jasje voor de bouw
    Artikel verschenen in het AWVN-magazine Werkgeven (2012/5). Het functiewaarderingssysteem waar de bouw al dertig jaar mee werkt, is hard aan vernieuwing toe. Oude functieomschrijvingen kloppen niet meer, nieuwe functies zijn nog niet verwerkt. Cao-partijen in de bouw hebben daarom AWVN opdracht gegeven om functiewaardering in de bouw opnieuw vorm te geven.
    AWVN
    augustus 2012
    Download

    Toekomst functiewaardering

    Artikel verschenen in het AWVN-magazine Werkgeven (2011/6) Blijft functiewaardering een rol spelen bij het bepalen van de arbeidsvoorwaarden? Hoe toekomstbestendig is dit instrument? De visie van AWVN-deskundige Caroline Sipkes.

    Goede functiewaarderingssystemen zijn stabiel én actueel

    Artikel verschenen in het AWVN-magazine Werkgeven (2008/3). Een goed functiewaarderingssysteem volgt veranderende maatschappelijke opvattingen. Daarom zijn regelmatig aanpassingen nodig. Ook ORBA ontkomt daar niet aan. In het bedrijfsleven is de aandacht voor resultaatgerichtheid sterk toegenomen. Door het analytisch kader aan die ontwikkeling aan te passen, loopt het functiewaarderingssysteem van AWVN weer helemaal in de pas met de maatschappelijke opvattingen.

  • Klantvragen over functieonderzoek en functiewaardering

    U kunt de functieonderzoek en functiewaarderingsadviseurs van AWVN inschakelen voor
    • het onderzoeken, analyseren en beschrijven van processen (meer informatie)
    • het waarderen van functies volgens de ORBA-methode (meer informatie)
    • het indelen van gewaardeerde functies in functiegroepen volgens de ORBA-methode (meer informatie)
    • het opstellen van een indicatieve functierangorde (meer informatie)
    • een onderzoek naar de uitwisselbaarheid van functies
    • het invoeren van competentiemanagement (meer informatie)