Wat doe je als ervaren arbeidsjurist wanneer je voor het eerst aan de cao-tafel belandt? Voor Fokko Oldenhuis, adviseur arbeidsvoorwaarden bij Gasunie, was het duidelijk: hij wilde leren hoe arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen in de praktijk echt werken. Die verdieping vond hij in de leergang Arbeidsvoorwaarden en Arbeidsverhoudingen van AWVN. “Een nieuwe wereld voor mij,” vertelt hij.
Na jaren als zelfstandig arbeidsrechtjurist besloot Oldenhuis vlak voor zijn vijftigste in dienst te treden. Sinds bijna twee jaar werkt hij bij Gasunie, niet meer als jurist, maar als adviseur compensation & benefits. “Ik weet me prima te redden met vaststellingsovereenkomsten en arbeidsrechtelijke issues,” vertelt hij. “Maar de wereld van cao-onderhandelingen, vakbonden en werkgeversdelegaties was nieuw voor mij. Als zzp’er zat ik nooit aan die tafel.”
De leergang Arbeidsvoorwaarden en Arbeidsverhoudingen sloot precies aan bij die overgang. “Samen met mijn leidinggevende heb ik bewust gekozen voor deze leergang. We stonden aan de start van een cao-traject en ik wilde daar simpelweg beter op toegerust zijn.”
Leren met en van anderen
Wat Oldenhuis direct aanspreekt, is de diversiteit van de deelnemers. “Je zit met mensen uit totaal verschillende sectoren: industrie, uitzendbranche, kinderopvang, musea, financiële instellingen. Jong en oud, ervaren onderhandelaars en mensen die net komen kijken. Iedereen wil meer grip krijgen op het cao-vormingsproces.”
Ook de opzet van de leergang waardeert hij. “Het programma is afwisselend: professionals uit het bedrijfsleven, deskundigen van AWVN en wetenschappers. Niet elke spreker raakt je evenveel, maar als geheel is het een nuttige en goed opgebouwde leergang die je echt aan het denken zet.”
Arbeidsvoorwaarden en arbeidsvoorwaardenvorming
Arbeidsvoorwaarden zijn al lang niet meer alleen ′HR-regelwerk′. Met een cao vertel je een belangrijk deel van je werkgeversverhaal: waar je als werkgever voor staat, wat je medewerkers mogen verwachten en hoe de cao de strategie van je organisatie ondersteunt. In de ′Leergang arbeidsvoorwaarden en arbeidsvoorwaardenvorming′ leer je de cao veel bewuster in te zetten als strategisch instrument.
Emotie eerst, inhoud later
De grootste eyeopener voor Oldenhuis zit in de psychologie van onderhandelen. “Als ik het in één zin moet samenvatten: onderhandelingen draaien om emotie. Je kunt inhoudelijk nog zo’n goed verhaal houden, maar als de ander boos is, komt het simpelweg niet binnen.”
Die les bleek direct toepasbaar. Kort na afloop van de leergang begonnen de cao-onderhandelingen bij Gasunie. “Op een gegeven moment merk je dat een voorstel leidt tot boosheid of teleurstelling. De eerste reflex is dan: uitleggen hoe goed een voorstel is. Maar dat werkt juist averechts. Dan moet je stoppen met de inhoud en eerst de emotie benoemen: ik zie dat dit jullie boos maakt, wat zit daarachter? Dat heb ik letterlijk uit de leergang meegenomen.”
Haviken, duiven en de sinaasappel
Ook inzichten uit de wetenschappelijke bijdragen zijn blijven hangen. Zoals het idee dat een vakbondsachterban geen homogene groep is. “Je hebt haviken en duiven. Duiven kijken redelijk naar een voorstel, haviken wijzen het af omdat het van de werkgever komt. Dat besef helpt enorm om de dynamiek aan tafel beter te begrijpen, ook al kun je die samenstelling niet sturen.”
Een ander beeld dat in de leergang werd gebruikt, is dat van de sinaasappel. “Het klassieke compromis is: we snijden de sinaasappel doormidden. Maar soms heb je daar allebei niets aan. De één wil het sap, de ander de schil. Dan moet je niet te snel middelen, maar doorpraten tot je een oplossing vindt waar beide partijen echt iets aan hebben.”
Van theorie naar praktijk
De leergang leverde ook heel concrete handvatten op voor de praktijk. Zo organiseerde Gasunie voorafgaand aan de cao-onderhandelingen medewerkerssessies. “Vakbonden halen altijd input op bij hun achterban, maar wij dachten: waarom zouden wij niet rechtstreeks ophalen wat er leeft in de organisatie? Het merendeel van de medewerkers is immers geen lid van een bond.”
Die aanpak bleek waardevol, zowel inhoudelijk als strategisch. “Medewerkers vinden het prettig om rechtstreeks bij de werkgever hun verhaal te doen. En voor ons als werkgever is het waardevol om uit verschillende organisatieonderdelen te horen wat er breed leeft binnen de organisatie.”
Respectvol onderhandelen loont
Het resultaat van die aanpak is een nieuwe cao die tijdig tot stand kwam en per 1 januari is ingegaan. “Het schuurt soms, natuurlijk ben je het niet overal over eens. Maar het proces was respectvol en constructief. Dat is geen toeval. Veel kleine handvatten uit de leergang helpen je om het gesprek goed te voeren.”
Terugkijkend is Oldenhuis duidelijk over de waarde van de leergang. “Je denkt soms dat je na een cursus het meeste weer vergeet. Maar nu merk ik dat veel kennis ergens is opgeslagen en op het juiste moment bovenkomt. Dan realiseer je je pas hoeveel je er daadwerkelijk aan hebt gehad.”
