Arbeidsproductiviteitsgroei is geen doel op zich, maar een belangrijke voorwaarde voor het behoud van welvaart, concurrentievermogen en kwaliteit van werk. Arbeidsvoorwaarden en cao’s kunnen hieraan bijdragen door ruimte te creëren voor slimmer werken, technologische vernieuwing, ontwikkeling van medewerkers en duurzame inzetbaarheid.
Hoe die ruimte wordt ingevuld, verschilt per organisatie en sector. Er bestaat dan ook geen blauwdruk voor arbeidsvoorwaarden die productiviteit bevorderen. Wel zijn er een aantal algemene uitgangspunten die werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers kunnen helpen om arbeidsvoorwaarden beter te laten aansluiten op de opgave om meer werkkracht en duurzame productiviteitsgroei te realiseren. Daarom doen wij de volgende aanbevelingen:
Het begint met ruimte creëren aan de cao-tafel voor een breder gesprek dan over loon alleen. Maak productiviteit – of breder: toegevoegde waarde – bespreekbaar door het concreet te maken. Kijk bijvoorbeeld hoe medewerkers technologische ontwikkelingen kunnen blijven bijbenen en gezond kunnen blijven werken tot de pensioengerechtigde leeftijd, en hoe processen en functies slimmer kunnen worden ingericht. Dat kan aanleiding zijn voor een werk- of studieafspraak in de cao over het verkennen van mogelijkheden om de productiviteit te verhogen. Dit gesprek kan overigens ook plaatsvinden met de medezeggenschap.
Wie arbeidsproductiviteit serieus neemt, moet durven snijden in voorwaarden die onnodig de inzet of flexibiliteit van medewerkers beperken. Zoals rigide functieprofielen en strikte werktijdenregelingen, of automatische loonsverhogingen die volkomen los staan van prestaties of ontwikkeling. Ook overmatige verlofregelingen en ontziemaatregelen zijn niet passend, zeker wanneer medewerkers nog inzetbaar zijn en dit leidt tot hogere werkdruk voor anderen. Bescherming kan waardevol zijn, maar ieders bijdrage doet ertoe. Zet liever in op preventie in plaats van compensatie, uiteraard zonder afbreuk te doen aan de bestaande rechtsbescherming en sociale zekerheidsafspraken.
Bevorder slimmer werken en vergroot de wendbaarheid van medewerkers met arbeidsvoorwaarden zoals slim roosteren, hybride werken, ontwikkel- of loopbaanpaden en trainingen in basisvaardigheden of digitale vaardigheden. Afspraken over mantelzorg, vitaliteitsprogramma’s en het verlichten van zwaar werk kunnen bijdragen aan duurzame inzetbaarheid. Ook het betrekken van medewerkers bij de implementatie van technologie en innovaties kan onderdeel zijn van arbeidsvoorwaarden.
Lonen worden niet alleen bepaald door arbeidsproductiviteit, het gaat erom dat lonen en toegevoegde waarde met elkaar in verhouding staan. De reële loonontwikkeling mag niet te ver achterblijven bij de arbeidsproductiviteitsgroei, zodat bedrijven geprikkeld worden te investeren in productiviteitsverhogende technologie. Tegelijkertijd moet de loonontwikkeling niet te snel gaan, omdat Nederland zich anders uit de markt kan prijzen en bedrijven niet meer rendabel zijn.
In een omgeving waarin werk en rollen continu veranderen, groeit het belang van het belonen van vaardigheden, prestaties en inzet. Dat stelt hogere eisen aan onderbouwing en consistentie. Functiewaardering is en blijft dan ook de basis voor een eerlijke en transparante beloning en loonstructuur, maar de systematiek moet wel klaar zijn voor de toekomst van de waardering van werk. In sommige situaties kan het lastig zijn om individuele toegevoegde waarde te meten. Beoordeling en beloning op teamniveau zouden dan een optie kunnen zijn.
Denk aan beoordelingsafhankelijke beloning, resultatendeling en financiële medewerkersparticipatie, zoals medewerkersaandeelhouderschap. Organisaties die deze vorm van participatie toepassen zijn productiever en winstgevender, blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit. Medewerkers zijn bovendien vaak meer betrokken en voelen zich meer verantwoordelijk voor de organisatie en het beleid. De Stichting van de Arbeid heeft een handreiking gepubliceerd over financiële werknemersparticipatie.
Log in met de gebruikersnaam die je altijd gebruikt en die bij ons bekend is, maar met het wachtwoord van je bijbehorende werk- school- of privéaccount van Microsoft of Gmail
