Home / Nieuws / Europees stappenplan voor opheffen lockdown
donderdag 16 april 2020

Europees stappenplan voor opheffen lockdown

Actuele informatie over de invloed van het coronavirus op werk is gebundeld op onze speciale coronapagina

De Europese Commissie heeft op 16 april 2020 een stappenplan geïntroduceerd voor een gefaseerde opheffing van de ‘lockdown’ zoals die in een groot aantal lidstaten is ingevoerd.

Op de aanvankelijke reflex van sommige lidstaten om nagenoeg alles te sluiten, waaronder de Europese binnengrenzen, volgde een eerste reactie van de Europese Commissie. Daarin gaf de Commissie aan dat grensoverschrijdend verkeer nodig blijft, zeker voor vitale werkzaamheden. In de praktijk heeft dat tot uitvoeringsproblemen geleid, maar inmiddels is duidelijk dat in principe grensoverschrijdende arbeid zonder problemen, zij het met wat extra maatregelen, mogelijk blijft. Wel kan het zijn dat er in verband met lokale gezondheidsproblemen voor reguliere grensoverschrijdende arbeid nog enkele restricties zijn, zoals een gezondheidsverklaring, verklaring voor grensoverschrijding, enkel werken binnen een kort tijdsbestek, etc.

De Europese Commissie komt nu met maatregelen voor een gefaseerde opheffing van de lockdown. Dit Europese stappenplan houdt rekening met de specifieke kenmerken van elk land. Timing is essentieel. Het besluit om de beperkende maatregelen te versoepelen, moet op onderstaande criteria worden gebaseerd:

  • Epidemiologische criteria waaruit blijkt dat de verspreiding van de ziekte gedurende een langere periode aanzienlijk is afgenomen en gestabiliseerd;
  • Voldoende capaciteit van de gezondheidszorg, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met de bezettingsgraad van de intensieve zorg en de beschikbaarheid van gezondheidswerkers en medisch materieel;
  • Voldoende toezichtscapaciteit, waaronder uitgebreide testcapaciteit om besmette personen snel te kunnen opsporen en afzonderen, evenals opsporings- en traceringscapaciteit.

Een Europese aanpak is nodig. Hoewel de timing en de voorwaarden voor de opheffing van de beperkende maatregelen per lidstaat verschillen, is er een gezamenlijk kader nodig dat gebaseerd is op:

  • Wetenschap waarin de volksgezondheid centraal staat, waarbij wordt geaccepteerd dat voor de beëindiging van de inperkingsmaatregelen de voordelen voor de volksgezondheid moeten worden afgewogen tegen de sociale en economische gevolgen;
  • Coördinatie tussen de lidstaten om negatieve effecten te vermijden. Dit is een zaak van gezamenlijk Europees belang;
  • Respect en solidariteit. Dat is zowel op sociaal-economisch vlak als op het vlak van de volksgezondheid van essentieel belang. Op zijn minst moeten de lidstaten elkaar en de Commissie tijdig laten weten dat zij de maatregelen willen opheffen en rekening houden met elkaars standpunten.

Voor de geleidelijke opheffing van de beperkende maatregelen zijn begeleidende maatregelen nodig, zoals:

  • De verzameling van geharmoniseerde gegevens en de ontwikkeling van een solide systeem voor rapportage en het traceren van contacten, met digitale instrumenten die de privacy volledig eerbiedigen;
  • De uitbreiding van de testcapaciteit en de harmonisering van de testmethoden. De Commissie heeft, in overleg met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding, richtsnoeren vastgesteld voor verschillende coronavirustesten en de prestaties daarvan;
  • Een verhoging van de capaciteit en de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels, met name om de te verwachten toename van besmettingen na de opheffing van de beperkende maatregelen op te vangen;
  • De verdere uitbreiding van de voorraad medische en persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • De ontwikkeling van veilige en werkzame behandelingen en geneesmiddelen en de ontwikkeling en versnelde introductie van een vaccin om het coronavirus tegen te houden.

Volgende stappen
Het stappenplan van de Europese Commissie bevat concrete aanbevelingen die de lidstaten moeten overwegen als zij van plan zijn de beperkende maatregelen op te heffen:

  • De opheffing moet trapsgewijs gebeuren. De maatregelen moeten worden opgeheven in verschillende fasen en met voldoende tussentijd om het effect te meten;
  • Algemene maatregelen moeten geleidelijk worden vervangen door gerichte. Bijvoorbeeld: de kwetsbaarste groepen langer beschermen, de geleidelijke hervatting van de nodige economische activiteiten faciliteren, de regelmatige reiniging en ontsmetting van vervoersknooppunten, winkels en werkplekken intensiveren en de algemene noodtoestand vervangen door gerichte overheidinterventies om transparantie en democratische verantwoording te verzekeren;
  • De controles aan de binnengrenzen moeten gecoördineerd worden opgeheven. Reisbeperkingen en grenscontroles moeten worden opgeheven, zodra de epidemiologische omstandigheden aan beide zijden van de grens vergelijkbaar zijn. De buitengrenzen moeten in een tweede fase worden heropend, waarbij rekening wordt gehouden met de verspreiding van het virus buiten de EU;
  • De economische activiteit moet geleidelijk worden hervat. Er kunnen verschillende modellen worden toegepast, bijvoorbeeld geschikte banen voor thuiswerken, economisch belang, ploegenarbeid. Het is niet de bedoeling dat alle werknemers tegelijk naar hun werkplek terugkeren;
  • Bijeenkomsten van mensen moeten geleidelijk worden toegestaan, rekening houdend met hun specifieke kenmerken, zoals:
    1. scholen en universiteiten;
    2. commerciële activiteiten (detailhandel), met mogelijke gradatie;
    3. sociale activiteiten (restaurants, cafés), met mogelijke gradatie;
    4. massabijeenkomsten.
  • De inspanningen om de verspreiding van het virus tegen te gaan moeten worden voortgezet met bewustmakingscampagnes waarin de bevolking wordt aangemoedigd om de strengere hygiënische maatregelen en social distancing te blijven toepassen;
  • De maatregelen moeten voortdurend worden doorgelicht en er moeten voorbereidingen worden getroffen om desnoods opnieuw strengere beperkende maatregelen te nemen.

Bij de geleidelijke opheffing van de beperkende maatregelen moet het herstel strategisch worden gepland om de economie nieuw leven in te blazen en opnieuw over te schakelen op duurzame groei. Daarbij moet de tweeledige overgang naar een groenere en digitale samenleving mogelijk worden gemaakt en moeten uit de huidige crisis lessen worden getrokken over de paraatheid en veerkracht van de EU. De Commissie zal een herstelplan ontwikkelen op basis van een nieuw voorstel voor de volgende langetermijnbegroting van de EU (meerjarig financieel kader) en het geactualiseerde werkprogramma van de Commissie voor 2020.

Commentaar AWVN
Coördinatie op Europees niveau is noodzakelijk gebleken, zodat te vergaande maatregelen van enkele lidstaten tot de juiste proporties konden worden teruggebracht. AWVN is een voorstander van verdere coördinatie. Voor werkgevers moet duidelijk zijn dat werkzaamheden over de grens nog steeds kunnen worden uitgevoerd. Dat geldt niet alleen voor vitale beroepen en sectoren, maar in principe voor alle werkzaamheden. Natuurlijk moeten hierbij de WHO- en RIVM-normen in acht worden genomen, maar als gewerkt wordt met gespecificeerde protocollen, zoals deze er zijn voor een groot aantal sectoren (ook voor arbeidsmigranten), kunnen de werkzaamheden doorgaan.

In verband met grensoverschrijdend verkeer zou het volgende uniform en duidelijk moeten worden geregeld:

  • Een uniforme lijst met vitale beroepen/werkzaamheden die door alle lidstaten wordt toegepast en waarvoor de werkzaamheden altijd ongestoord door moeten kunnen gaan;
  • Duidelijk maken dat alle andere reguliere werkzaamheden ook toegestaan zijn, zoals detachering van en naar het buitenland, grensarbeid, forenzen, seizoensarbeid;
  • Duidelijk maken dat bij reguliere werkzaamheden de normen van de WHO, en in Nederland van het RIVM, worden opgevolgd. Dit betekent dat met de 1,5 meter afstand rekening moet worden gehouden, zowel voor reizen van en naar het werk als op het werk;
  • Uniforme formulieren, in alle lidstaten geldig, voor grensoverschrijding;
  • Uniforme gezondheidsverklaring, als dit nog noodzakelijk is in verband met de WHO-voorschriften en het werken op afstand;
  • Geen quarantaine wanneer bij heen- en terugreis en gedurende het werk alle gezondheidsvoorschriften in acht zijn genomen.

Hier vindt u meer informatie over het Europees stappenplan voor de opheffing van de inperkingsmaatregelen tegen het coronavirus

Hier vindt u meer informatie over de Europese respons op het coronavirus