Home / Back to work: vakantie en verlof

Back to work: vakantie en verlof

Back to work: vakantie en verlof

Logo AWVN-werkgeverslijnIn de afgelopen periode waren medewerkers niet snel geneigd om verlof op te nemen. Voor medewerkers in vitale beroepen was het lastig omdat zij te druk waren. Anderen wilden hun vakantiedagen niet gebruiken in een periode dat reizen nauwelijks mogelijk was en horeca en recreatie veelal gesloten waren. Nu er perspectief is op het versoepelen van de coronamaatregelen, zou dit kunnen veranderen. De verwachting is dat veel medewerkers deze zomer of – als de versoepeling later komt – deze herfst tegelijkertijd verlof willen opnemen. Massale verlofopname kan werkgevers in de problemen brengen als dit de bedrijfsvoering te ver onder druk zet. Of als dit medewerkers die nog wel aan het werk zijn extra werkdruk bezorgt. Spreiding van verlof is dus wel zo prettig. Maar wat zijn op dit vlak uw mogelijkheden als werkgever?

Back to work: vakantie en verlof
Wat mag er?

De voltijdmedewerker in Nederland heeft gemiddeld zo’n 25 vakantiedagen. Daarnaast kan er recht zijn op extra vakantie vanaf een bepaalde leeftijd (seniorendagen), kan er bij overwerk recht zijn op compensatie in tijd en kan er sprake zijn van arbeidsduur- of arbeidstijdverkorting (ADV/ATV).
Kun je als werkgever de opname van vakantie (en andere vormen van vrijaf) sturen? De wet zegt alleen iets over vakantie. Wat er geldt bij andere vormen van vrijaf zoals tijd-voor-tijd en ADV/ATV hangt volledig af van wat er is afgesproken in de cao of arbeidsvoorwaardenregeling. De wet legt daarbij geen beperkingen op.

Dat is anders bij vakantie. De werkgever moet in beginsel de vakantie vaststellen volgens de wens van de medewerker. Alleen als opname volgens de wens van de medewerker leidt tot een ernstige verstoring van de bedrijfsvoering kan de werkgever verzoeken van medewerkers afwijzen, of zelfs een al vastgestelde vakantie intrekken.

De medewerkers verplichten om met vakantie te gaan is lastiger. Tenzij een langere termijn is afgesproken, vervallen de wettelijke 20 vakantiedagen per 1 juli na het jaar waarin de dagen zijn opgebouwd. Voor de bovenwettelijke dagen geldt een verjaringstermijn van 5 jaar. De medewerker die zijn dagen niet tijdig opneemt, is ze dus kwijt.

Verplichte vakantiedagen aanwijzen kan alleen als in cao of arbeidsvoorwaardenregeling is overeengekomen dat de werkgever dat mag doen. In de praktijk is dat meestal een beperkt aantal dagen. Is er sprake van sluiting van het bedrijf wegens vakantie dan kunnen medewerkers verplicht worden om dan met vakantie te gaan. Als de werkgever vakantie mag aanwijzen geldt wel altijd dat hij dat tijdig moet aankondigen. De medewerkers moeten de gelegenheid hebben om zich op hun vakantie voor te bereiden. Meedelen dat medewerkers over twee weken een week vakantie hebben kan dus niet.


Back to work: vakantie en verlof
Wat kan er?
Wettelijk gezien zijn de mogelijkheden om de opname van vakantie te sturen dus beperkt. Alleen bij gewichtige redenen kunt u de wens van medewerkers om op vakantie te gaan, doorkruisen. De situatie waarin teveel medewerkers tegelijk met vakantie willen – zoals na het opheffen van de coronamaatregelen het geval kan zijn – is zo’n gewichtige reden, mits u kunt onderbouwen dat dit de bedrijfsvoering ernstig verstoord. Zijn de vakantiedagen al goedgekeurd? Dat kun u die intrekken. Eventuele schade moet de werkgever dan wel vergoeden.

Een andere route is het aanwijzen van vakantiedagen in een periode waarin dit voor uw bedrijf geen bovenmatige druk veroorzaakt. Dat kan alleen als eerder is overeengekomen dat de werkgever dit mag doen. U moet dit dan wel tijdig doorgeven zodat medewerkers zich op de vakantie kunnen voorbereiden. Meedelen dat medewerkers de volgende week vakantie hebben, kan bijvoorbeeld niet.

De wet kent geen bepalingen die gaan over andere vormen van verlof zoals tijd-voor-tijd, roostervrij of ADV/ATV. Of u werknemers kunt verplichten om deze dagen op te nemen, hangt af van wat er is afgesproken. De wet legt daarbij geen beperkingen op.

Nog een andere route is om medewerkers te verzoeken om eerder of juist later dan de verwachte verlofpiek vakantie op te nemen en de vakanties onderling goed af te stemmen. Wellicht is verplichten van opnemen of afzien van vakantiedagen dan niet nodig. Zeker als u toelicht waarom het belangrijk is dat verlof gespreid wordt en dat het ook in het belang van de gezondheid van de medewerker zelf is om regelmatig vrij te nemen, weten we dat dit effectief kan zijn. Het helpt als u inzichtelijk maakt wanneer de drukke verlofperiode te verwachten is en hoe de bezetting over de tijd eruit ziet. Eventueel kunt u medewerkers extra prikkelen om in specifieke perioden verlof op te nemen door een sam-samregeling in te zetten: medewerkers die verlof opnemen krijgen dan één of meer vrije dagen extra.


Back to work: vakantie en verlof
Wat valt er te verwachten aan beleid en maatregelen?
De overheid is normaliter zeer terughoudend om zich te mengen in arbeidstijden en verlof. Het is dus niet te verwachten dat de overheid als onderdeel van de corona-aanpak een regulerende of adviserende rol gaat spelen in het spreiden van verlofdagen. Hoogstens zal het kabinet mensen oproepen om in bepaalde perioden niet massaal op reis te gaan.

Het is mogelijk dat vakbonden of de OR zich over dit vraagstuk willen buigen. Het kan daarom verstandig zijn om uw plannen of zorgen rondom verlofpieken in een vroeg stadium met de werknemersvertegenwoordiging te delen of hen te raadplegen hoe een zorgvuldige opname van verlof kan worden geborgd.


Back to work: vakantie en verlof
Hoe past dit in mijn HR-beleid?
De ontwikkeling in HRM is dat werkgevers minder de regie nemen in het opnemen van verlof en vakantie. Denk maar aan collectieve vrije dagen: steeds minder werkgevers kiezen daarvoor. Dit past in de bredere trend dat arbeidsvoorwaarden meer individuele keuzevrijheid toelaten, niet alleen omdat werknemers dat graag willen, maar ook omdat de wensen van werknemers – bijvoorbeeld als het gaat om de waarde die zij hechten aan vrije feestdagen – steeds meer uiteenlopen. Er zijn zelfs werkgevers die ook het bepalen van het aantal vakantiedagen aan de werknemer laten (zie de ING-cao). Als u verlofbeleid voor de (post-)coronatijd opstelt is het goed rekening te houden met deze bredere verloftrend en de positie die uw bedrijf hierin wil innemen.